Eilandengroep gelegen ten oosten van China en Korea. Staatkundige vorm: keizerrijk, na 1945 met een grondwettelijk beperkte rol van de keizer. Hoofdstad Tokio (Tokyo). Godsdienst: sjintoïsme en boeddhisme, en een christelijke minderheid.
In de Tweede Wereldoorlog bezette het Japanse leger Nederlands-Indië en andere gebieden in Zuidoost-Azië. Eerder al had het delen van China veroverd. Japan hoorde van 1936 tot 1945 tot de As-mogendheden, de bondgenoten van Nazi-Duitsland. Een hecht bondgenootschap was het niet, alleen al omdat Hitler maar weinig sympathie voor 'het gele ras' kon opbrengen.
Groot-Oostaziatische Welvaarstsfeer
Het grote doel van de Japanse leiders in 1941-1942 was: de vestiging van een 'Groot-Oostaziatische Welvaartssfeer', uiteraard onder leiding van Japan. Concreet ging het om twee dingen:
a) goedkope grondstoffen, vooral aardolie, om de Japanse industrie en oorlogsmachine draaiende te houden.
b) de verwerving van militaire steunpunten buiten Japan. Die steunpunten moesten samen een verdedigingsgordel vormen, om de vijand bij militaire tegenslagen zo ver mogelijk buiten de deur te houden.
Interbellum
In de jaren dertig begon het Japanse leger een oorlog tegen China. In deze periode maakten extreem-rechtse militairen en burgergroeperingen zich van Japan meester. Gematigde politici werden geïntimideerd of vermoord. De bevolking werd in het gareel gebracht door de Kenpeitai (ook wel gespeld Kempeitai), een combinatie van militaire politie en geheime politie.
Tegelijk werden de Japanners overstelpt met oorlogszuchtige propaganda. Militaire waarden, ontleend aan het samoerai-verleden (ridderverleden) van Japan, werden tot hoogste wijsheid verheven.
Japan beschikte al enige tijd over een grondwet en een parlement, ingevoerd naar westers voorbeeld. In 1925 was er het algemeen kiesrecht voor mannen ingevoerd; een stap in de richting van democratie. Maar van die ontwikkeling bleef niets heel. De politieke partijen, of wat er toen van over was, werden in 1940 samengevoegd tot één extreem-nationalistische massabeweging.
Militaire expansie
Op 7 december 1941 voerde Japan met zijn zeer moderne luchtvloot een verrassingsaanval uit op de Amerikaanse marinebasis Pearl Harbor (Hawaii-eilanden). De Verenigde Staten waren nu actief bij de Tweede Wereldoorlog betrokken.
De aanval op Pearl Harbor was het startschot voor een reeks Japanse veroveringen. In minder dan een half jaar vielen Singapore, Nederlands-Indië, de Filippijnen, Birma en de Salomonseilanden.
De Japanners presenteerden zich als de bevrijders van Oost-Azië, als strijders tegen het westerse imperialisme en kolonialisme: 'Azië voor de Aziaten!' Overal stelden ze marionettenregeringen in, of 'zelfbestuur' door collaborateurs. Europeanen werden in kampen geïnterneerd (interneren: opsluiten van groepen mensen, om redenen van 'algemene veiligheid').
Amerika slaat terug
Op 18 april 1942 werd Tokio voor de eerste keer door Amerikaanse vliegtuigen gebombardeerd. De Japanners probeerden nu hun oostelijke verdediging te versterken. Ze deden een aanval op de Midway Eilanden, waar zich sinds 1941 een basis van de VS bevond, een steunpunt voor vliegdekschepen.
De Slag bij Midway, 4-7 juni 1942, werd door de Amerikanen gewonnen. Na Midway werden de Japanners stap voor stap teruggedrongen. Dat kostte zeer veel mensenlevens. Weinig Japanse soldaten gaven zich over.
