“Om een uur of drie ’s middags ging de kampleidster op tafel staan en zei: ‘Dames, dames, de oorlog is afgelopen. Het is vrede.’ Iedereen ging door met zijn werkzaamheden, want we dachten dat ze gek was geworden. Langzamerhand drong het tot ons door dat het serieus was.”
Tineke Meelhuysen in kamp Banjoebiroe.

Op 5 mei 1945 wordt Nederland bevrijd, zeggen wij nu. Maar eigenlijk is dit niet helemaal waar. Want de oorlog in Nederlands-Indië is dan nog niet afgelopen. Japan heeft zich nog niet overgegeven en de Nederlanders in Indië zitten nog steeds gevangen.

Soekarno

Japan geeft zich over
Op 6 en 9 augustus 1945 gooien de Amerikanen twee atoombommen op de Japanse steden Hiroshima en Nagasaki. Er vallen meer dan honderdduizend doden. Op 15 augustus 1945 geeft Japan zich over. Ook voor Nederlands-Indië is de oorlog dan voorbij. Twee dagen later roepen Indonesische nationalisten onder leiding van Soekarno de onafhankelijkheid uit: de Republik Indonesia.

Geen feest
Voor de Nederlanders en Indische-Nederlanders duurt het bevrijdingsfeest maar kort. Indonesische jongeren vallen hen aan met hakmessen, bamboesperen. Ze gebruiken de strijdkreet Bersiap (dit betekent ‘Wees paraat’). Ze hangen de rood-witte Indonesische vlaggen uit en schrijven anti-Nederlandse teksten op de muren.

“Het waren jongens, zwaar bewapend met geweren en Japanse samoeraizwaarden die groter waren dan zij zelf. We werden naar de Simpang Club gebracht, die vol zat met mannen en jongens. We moesten op onze hurken zitten en niet opkijken. Van achteren kwam afschuwelijk geschreeuw. Er zijn toen veel mensen vermoord. Dit was de eerste keer in mijn leven dat ik echt bang was. Het was een onbeschrijfelijke angst.”
Piet Meelhuysen, wordt met zijn broer Bob opgepakt door Indonesische jongeren.

Bevrijders en vrijheidsstrijders
Na de bevrijding ontstaan er bloedige gevechten tussen de Britse geallieerde bevrijders die de Nederlanders komen bevrijden en de Indonesische nationalisten die vechten voor een eigen republiek. De Britten beschermen een klein gebied rond de steden. In het grootste deel van het land zijn de Indonesische nationalisten de baas.

Slachtoffers
De meeste gevangenen blijven binnen de kampen omdat ze daar beschermd worden door de Britten en – dat klinkt raar – ook Japanse soldaten beschermen deze mensen tegen de aanvallen van de Indonesiërs. Dat doen ze omdat dat was gesproken bij de capitulatie van Japan. Daarbuiten worden tienduizenden Indische Nederlanders door Indonesiërs opgepakt en gevangen gezet. Duizenden Nederlanders en Indische Nederlanders worden tijdens deze ‘Bersiap-periode’ gedood.